Öz
Amaç
Yabani kemirgenler, hem zoonotik hem de zoonotik olmayan patojenler için önemli konakçı ve rezervuarlar olup, doğada enfeksiyöz etkenlerin devamlılığının sağlanması ve yayılmasında kilit rol oynamaktadır. Bu canlıların varlığı, hem insan hem de hayvanlar için gıda ve su kaynaklarının kontaminasyonuna neden olabilmektedir.
Yöntemler
Bu çalışmada, İran’ın üç farklı bölgesinden toplanan altı türe ait (Microtus socialis, Rattus norvegicus, Mus musculus, Meriones libycus, Apodemus witherbyi ve Ellobius lutescens) toplam 138 ölü kemirgen incelenmiştir. Dışkı örnekleri, Eimeria spp. için potasyum dikromat inkübasyonu ve şeker flotasyon yöntemi, Cryptosporidium spp. için ise modifiye Ziehl-Neelsen boyama yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir.
Bulgular
Eimeria spp. enfeksiyon oranı %5,79 olarak belirlenmiş; tanımlanan türler arasında E. falciformis, E. papillata, E. miyairii, E. musculoidei ve E. hungaryensis yer almıştır. Cryptosporidium spp. için saptanan enfeksiyon oranı ise %4,34’tür. Eimeria enfeksiyonları yalnızca üç kemirgen türünde görülürken, Cryptosporidium altı türün tamamında tespit edilmiştir.
Sonuç
Bu çalışma, İran’daki kemirgenlerde Eimeria türlerinin ilk morfolojik tanımlamasını sunmakta olup, elde edilen bulgular dünya genelinde bildirilen konak-parazit ilişkileri ile uyumludur. Ayrıca, Cryptosporidium spp.’nin birçok kemirgen türünde yaygın olarak bulunması, bu hayvanların zoonotik patojenler için potansiyel rezervuarlar olarak epidemiyolojik önemini vurgulamaktadır. Elde edilen veriler, İran’daki kemirgen popülasyonlarında protozoon çeşitliliği ve dağılımının daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Kemirgen, Eimeria, Cryptosporidium, İran
Kaynakça
Hardgrove E, Zimmerman DM, von Fricken ME, Deem S. A scoping review of rodent-borne pathogen presence, exposure, and transmission at zoological institutions. Prev Vet Med. 2021; 193: 105345.
Dahmana H, Granjon L, Diagne C, Davoust B, Fenollar F, Mediannikov O. Rodents as hosts of pathogens and related zoonotic disease risk. Pathogens. 2020; 9: 202.
Jarquín-Díaz VH, Balard A, Jost J, Kraft J, Dikmen MN, Kvičerová J, et al. Detection and quantification of house mouse Eimeria at the species level - challenges and solutions for the assessment of coccidia in wildlife. Int J Parasitol Parasites Wildl. 2019; 10: 29-40.
Zhang K, Fu Y, Li J, Zhang L. Public health and ecological significance of rodents in Cryptosporidium infections. One Health. 2022; 14: 100364.
Bangoura B, Daugschies A. Eimeria. In: Florin-Christensen M, Schnittger L, editors. Parasitic protozoa of farm animals and pets. Cham: Springer; 2018. p. 55-101.
Levine ND. The coccidian parasites of rodents. Boca Raton: CRC Press; 2018.
Rabiee MH, Mahmoudi A, Siahsarvie R, Kryštufek B, Mostafavi E. Rodent-borne diseases and their public health importance in Iran. PLoS Negl Trop Dis. 2018; 12: e0006256.
Mustapha T, Daskum AM, Majid R, Unyah NZ. A review on rodent-borne parasitic zoonosis: public health risk to humans. South Asian Journal of Parasitology. 2019; 2: 263-77.
Li MH, Ooi HK. Effect of chromium compounds on sporulation of Eimeria piriformis oocysts. Exp Anim. 2008; 57: 79-83.
Henriksen SA, Pohlenz JF. Staining of cryptosporidia by a modified Ziehl-Neelsen technique. Acta Vet Scand. 1981; 22: 594-6.
Aulagnier S, Haffner P, Mitchell-Jones AJ, Moutou F, Zima J. Mammals of Europe, North Africa and the Middle East. USA: Bloomsbury; 2018.
Lewis D, Ball S. Species of Eimeria of small wild rodents from the British Isles, with descriptions of two new species. Syst Parasitol. 1983; 5: 259-70.
Higgs S, Nowell F. A review of the species of Eimeria infecting hosts in the genus Apodemus. Syst Parasitol. 1991; 20: 203-9.
Mohebali M, Zarei Z, Khanaliha K, Kia EB, Motavalli-Haghi A, Davoodi J, et al. Natural intestinal protozoa in rodents (Rodentia: Gerbillinae, Murinae, Cricetinae) in Northwestern Iran. Iran J Parasitol. 2017; 12: 382-8.
Malla TK, Saida LA. A survey of ecto and endo-parasites of house mouse Mus Musculus linnaeus, 1758 of Erbil City, Kurdistan Region, Iraq. Bull. Iraq nat. Hist. Mus. 2022; 17: 267-90.
Anwar FA, Abed GH, Omar HE-DM, Tolba M, Abdel-Gahfar SK. Natural enteric coccidia infection in sand rats ( Psammomys Obesus ) collected from North Coast, Egypt. Assiut Univ J of Zoology. 2021; 50: 40-59.
Ryan U, Zahedi A, Feng Y, Xiao L. An update on zoonotic Cryptosporidium species and genotypes in humans. Animals (Basel). 2021; 11: 3307.
Hancke D, Suárez OV. A review of the diversity of Cryptosporidium in Rattus norvegicus, R. rattus and Mus musculus : what we know and challenges for the future. Acta Trop. 2022; 226: 106244. Erratum in: Acta Trop. 2022; 228: 106340.
de Graaf DC, Vanopdenbosch E, Ortega-Mora LM, Abbassi H, Peeters JE. A review of the importance of cryptosporidiosis in farm animals. Int J Parasitol. 1999; 29: 1269-87.
Stensvold CR, Larsen TG, Grüttner J, Nielsen L, Engberg J, Lebbad M. Rodent-adapted Cryptosporidium infection in humans: seven new cases and review of the literature. One Health. 2024; 18: 100682.
Taghipour A, Olfatifar M, Foroutan M, Bahadory S, Malih N, Norouzi M. Global prevalence of Cryptosporidium infection in rodents: a systematic review and meta-analysis. Prev Vet Med. 2020; 182: 105119.
Gholipoury M, Rezai HR, Namroodi S, Arab Khazaeli F. Zoonotic and non-zoonotic parasites of wild rodents in Turkman Sahra, Northeastern Iran. Iran J Parasitol. 2016; 11: 350-7.
Saki J, Foroutan-Rad M, Asadpouri R. Molecular characterization of Cryptosporidium spp. in wild rodents of Southwestern Iran using 18s rRNA gene Nested-PCR-RFLP and sequencing techniques. J Trop Med. 2016; 2016: 6834206.
Azimi T, Pourmand MR, Fallah F, Karimi A, Mansour-Ghanaie R, Hoseini-Alfatemi SM, et al. Serosurvey and molecular detection of the main zoonotic parasites carried by commensal Rattus norvegicus population in Tehran, Iran. Trop Med Health. 2020; 48: 60.
Jokar M, Rabiee MH, Bokaie S, Rahmanian V, Dehesh P, Hasannejad H, et al. Prevalence of cryptosporidiosis in animals in Iran: a systematic review and metaanalysis. Asian Pacific Journal of Tropical Medicine. 2021; 14: 99-112.
Haghi MM, Khorshidvand Z, Khazaei S, Foroughi-Parvar F, Sarmadian H, Barati N, et al. Cryptosporidium animal species in Iran: a systematic review and meta-analysis. Trop Med Health. 2020; 48: 97.
