Öz
Amaç
Paraziter hastalıkların tedavisinde kullanılan mevcut tedavi ajanların sınırlılıkları nedeniyle yeni ve etkili ürünlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu durum, tıbbi bitkiler gibi alternatif yaklaşımlara olan ilgiyi artırmaktadır. Flavonoid grubu içerisinde olan luteolin, doğal özellikleri ve farmakolojik etkileri sayesinde birçok hastalığın tedavisinde umut verici potansiyeli olduğu belirtilmiştir. Bu çalışmada, luteolinin Acanthamoeba castellanii (A. castellanii), Entamoeba histolytica (E. histolytica), ve Leishmania tropica'ya (L. tropica) karşı in vitro aktivitesinin araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntemler
Çalışmada kullanılan referans parazit suşlarına, 200 µg/mL ile 1,5 µg/mL arasında değişen luteolin konsantrasyonları uygulanarak antiparazitik aktivite test edildi. Pozitif kontroller olarak klorheksidin, metronidazol ve glukantim, negatif kontroller olarak dimetil sülfoksit ve parazite özgü kültür ortamları kullanıldı. Parazit mortalitesi, XTT [2,3-bis (2-metoksi-4-nitro-5-sülfenil)-(2H)-tetrazolium-5-karboksanilid] ve trypan blue boya testleri ile değerlendirildi. Minimum inhibitör konsantrasyon (MIC) ve medyan ölüm dozu (LD₅₀) değerleri, doğrusal olmayan regresyon analizi ile belirlendi.
Bulgular
Luteolinin, A. castellanii ve E. histolytica için 100 µg/mL, L. tropica için 12,5 µg/mL MIC değerleri ile önemli bir etkinlik göstermiştir. LD₅₀ analizi, E. histolytica için 3,125 µg/mL ve A. castellanii için 1,5 µg/mL etkin konsantrasyonları ortaya koyarken, L. tropica 1,5 µg/mL’nin altında bir LD₅₀ değeri göstererek en yüksek duyarlılığı sergilemiştir.
Sonuç
Bu çalışma ile luteolinin in vitro ortamda güçlü antiprotozoal etkisi belirilenmiştir. Çalışmada en duyarlı parazit L. tropica, ardından A. castellanii ve E. histolytica olmuştur. Özellikle luteolinin anti-leishmanial aktivitesi, glukantim ile karşılaştırılabilir düzeydedir. Sonuç olarak luteolinin, geniş spektrumlu bir antiparazitik ajan olarak önemli potansiyel göstermektedir. Terapötik etkinliğinin değerlendirilmesi için kapsamlı in vivo çalışmaların yapılması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Luteolin, antiprotozoal aktivite, A. castellanii, E. histolytica, L.tropica
Kaynakça
Atabati H, Kassiri H, Shamloo E, Akbari M, Atamaleki A, Sahlabadi F, et al. The association between the lack of safe drinking water and sanitation facilities with intestinal Entamoeba spp infection risk: a systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2020; 15: e0237102.
Zhang Y, Xu X, Wei Z, Cao K, Zhang Z, Liang Q. The global epidemiology and clinical diagnosis of Acanthamoeba keratitis. J Infect Public Health. 2023; 16: 841-52.
Haftom M, Petrucka P, Gemechu K, Nesro J, Amare E, Hailu T, et al. Prevalence and risk factors of human Leishmaniasis in ethiopia: a systematic review and meta-analysis. Infect Dis Ther. 2021; 10: 47-60.
Turkeltaub JA, McCarty TR 3rd, Hotez PJ. The intestinal protozoa: emerging impact on global health and development. Curr Opin Gastroenterol. 2015; 31: 38-44.
Morán P, Serrano-Vázquez A, Rojas-Velázquez L, González E, Pérez-Juárez H, Hernández EG, et al. Amoebiasis: advances in diagnosis, treatment, immunology features and the interaction with the intestinal ecosystem. Int J Mol Sci. 2023; 24: 11755.
Seal DV. Acanthamoeba keratitis update-incidence, molecular epidemiology and new drugs for treatment. Eye (Lond). 2003; 17: 893-905.
Özbel Y, Töz S, Muñoz C, Ortuño M, Jumakanova Z, Pérez-Cutillas P, et al. The current epidemiology of leishmaniasis in Turkey, Azerbaijan and Georgia and implications for disease emergence in European countries. Zoonoses Public Health. 2022; 69: 395-407.
Ponte-Sucre A, Gamarro F, Dujardin JC, Barrett MP, López-Vélez R, García-Hernández R, et al. Drug resistance and treatment failure in leishmaniasis: a 21st century challenge. PLoS Negl Trop Dis. 2017; 11: e0006052.
Panche AN, Diwan AD, Chandra SR. Flavonoids: an overview. J Nutr Sci. 2016; 5: e47. Erratum in: J Nutr Sci. 2025; 14: e11.
Rakha A, Umar N, Rabail R, Butt MS, Kieliszek M, Hassoun A, et al. Anti-inflammatory and anti-allergic potential of dietary flavonoids: a review. Biomed Pharmacother. 2022; 156: 113945.
López-Lázaro M. Distribution and biological activities of the flavonoid luteolin. Mini Rev Med Chem. 2009; 9: 31-59.
Iqbal K, Jamal Q, Iqbal J, Afreen MS. Luteolin as a potent anti-leishmanial agent against intracellular Leishmania tropica parasite. Trop J Pharm Res. 2017; 16: 337-42.
Muruganathan N, Dhanapal AR, Baskar V, Muthuramalingam P, Selvaraj D, Aara H, et al. Recent updates on source, biosynthesis, and therapeutic potential of natural flavonoid luteolin: a review. Metabolites. 2022; 12: 1145.
Kuhn DM, Balkis M, Chandra J, Mukherjee PK, Ghannoum MA. Uses and limitations of the XTT assay in studies of Candida growth and metabolism. J Clin Microbiol. 2003; 41: 506-8.
Tennant JR. Evaluation of the trypan blue technique for determination of cell viability. Transplantation. 1964; 2: 685-94.
Dziduch K, Greniuk D, Wujec M. The current directions of searching for antiparasitic drugs. Molecules. 2022; 27: 1534.
Bizuneh GK. The chemical diversity and biological activities of phytoalexins. Adv Tradit Med. 2021; 21: 31-43.
Ammar RB, Kilani S, Bouhlel I, Ezzi L, Skandrani I, Boubaker J, et al. Antiproliferative, antioxidant, and antimutagenic activities of flavonoid-enriched extracts from (Tunisian) Rhamnus alaternus L.: combination with the phytochemical composition. Drug Chem Toxicol. 2008; 31: 61-80.
Kopustinskiene DM, Jakstas V, Savickas A, Bernatoniene J. Flavonoids as anticancer agents. Nutrients. 2020; 12: 457.
Mead J, McNair N. Antiparasitic activity of flavonoids and isoflavones against Cryptosporidium parvum and Encephalitozoon intestinalis. FEMS Microbiol Lett. 2006; 259: 153-7.
Lehane AM, Saliba KJ. Common dietary flavonoids inhibit the growth of the intraerythrocytic malaria parasite. BMC Res Notes. 2008; 1: 26.
AbouLaila MR, Abd El-Aziz A, Yokoyama N, Igarashi I. Luteolin: target validation in Babesia bovis by reverse transcription polymerase chain reaction and in vivo inhibition of Babesia microti. J Clin Res Med Rep. 2019; 1: 103.
Sifaoui I, López-Arencibia A, Martín-Navarro CM, Reyes-Batlle M, Wagner C, Chiboub O, et al. Programmed cell death in Acanthamoeba castellanii Neff induced by several molecules present in olive leaf extracts. PLoS One. 2017; 12: e0183795.
Lê HG, Võ TC, Kang JM, Nguyễn TH, Hwang BS, Oh YT, et al. Antiamoebic activities of flavonoids against pathogenic free-living amoebae, Naegleria fowleri and Acanthamoeba species. Parasites Hosts Dis. 2023; 61: 449-54.
Nezaratizade S, Hashemi N, Ommi D, Orhan IE, Khamesipour F. A systematic review of anti- Entamoeba histolytica activity of medicinal plants published in the last 20 years. Parasitology. 2021; 148: 672-84.
Martínez-Castillo M, Pacheco-Yepez J, Flores-Huerta N, Guzmán-Téllez P, Jarillo-Luna RA, Cárdenas-Jaramillo LM, et al. Flavonoids as a natural treatment against Entamoeba histolytica. Front Cell Infect Microbiol. 2018; 8: 209.
Cimanga RK, Kambu K, Tona L, Hermans N, Apers S, Totté J, et al. Cytotoxicity and in vitro susceptibility of Entamoeba histolytica to Morinda morindoides leaf extracts and its isolated constituents. J Ethnopharmacol. 2006; 107: 83-90.
Manjolin LC, dos Reis MB, Maquiaveli Cdo C, Santos-Filho OA, da Silva ER. Dietary flavonoids fisetin, luteolin and their derived compounds inhibit arginase, a central enzyme in Leishmania (Leishmania) amazonensis infection. Food Chem. 2013; 141: 2253-62.
Hamidizadeh N, Ranjbar S, Asgari Q, Hatam G. The evaluation of quercetin and luteolin efficacy on cutaneous leishmaniasis in mice infected with Leishmania major. J Pharm Negat Results. 2017; 8: 43-8.
Mittra B, Saha A, Chowdhury AR, Pal C, Mandal S, Mukhopadhyay S, et al Luteolin, an abundant dietary component is a potent anti-leishmanial agent that acts by inducing topoisomerase II-mediated kinetoplast DNA cleavage leading to apoptosis. Mol Med. 2000; 6: 527-41.
Tasdemir D, Kaiser M, Brun R, Yardley V, Schmidt TJ, Tosun F, et al. Antitrypanosomal and antileishmanial activities of flavonoids and their analogues: in vitro , in vivo , structure-activity relationship, and quantitative structure-activity relationship studies. Antimicrob Agents Chemother. 2006; 50: 1352-64.
