Öz
Amaç
Tıbbi sülüklerin terapötik kullanımı olan hirudoterapi (HT), yüzyıllardır uygulanmaktadır ve modern tıbba olan ilgi son zamanlarda yenilenmiştir. Bu çalışma, 2020 ile 2024 yılları arasında Azerbaycan’daki Herba Tıp Merkezi’nde HT’nin klinik sonuçlarını değerlendirerek 11 tıbbi durumdaki etkinliğine odaklanmaktadır.
Yöntemler
Toplam 181 hasta, Azerbaycan Ekoloji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı tarafından onaylanan hijyenik çiftliklerden elde edilen tek kullanımlık tıbbi sülükler (Hirudo orientalis) kullanılarak tedavi edildi. Tedavi protokolleri, duruma bağlı olarak günlük, 3 günde bir veya haftalık olarak planlanan seanslarla hastalığın şiddetine göre uyarlandı. Başarı oranları, tedavi sonrası muayenelere, hasta geri bildirimlerine ve doktor değerlendirmelerine göre hesaplandı. Koşullar arasındaki tedavi başarı oranlarını karşılaştırmak için Pearson korelasyon analizi ve eşleştirilmiş t-testi de dahil olmak üzere istatistiksel analizler kullanıldı.
Bulgular
HT’nin genel başarı oranı %82,68±29,25 olarak bulundu. Osteoartrit ağrısı (n=50), lipom (n=8), Raynaud hastalığı (n=3) ve skleroderma (n=2) tedavisinde %100 başarı sağlandı. Tiroidit (%94,44, n=18), Baker kisti (%80, n=25), kulak hastalıkları (%80, n=10) ve diyabetik ayak ülserlerinde (%80, n=5) de yüksek başarı oranları gözlendi. Göz hastalıklarında orta düzeyde başarı (%75, n=20) elde edilirken, en düşük etkinlik varis tedavisinde (%33,33, n=30) görüldü. HT ağrıyı etkili bir şekilde hafifletti ve semptomları iyileştirdi. Ancak yapısal deformiteleri (örneğin, halluks valgus) veya doku kaybını (örneğin, diyabetik ayak ülserleri) geri döndürmede sınırlı kaldı.
Sonuç
Bu bulgular HT’nin daha geniş endikasyonlara sahip olabileceğini düşündürmektedir. HT’nin ağrıyı etkili bir şekilde hafifletebileceğini, kan dolaşımını düzenleyebileceğini ve bazı kronik hastalıkları daha az yan etkiyle tedavi edebileceğini ileri sürüyoruz. Bu tedavi yönteminin mekanizmasını daha iyi anlamak için daha fazla ve daha detaylı araştırmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Hirudoterapi, sülük tedavisi, geleneksel tıp, tamamlayıcı tedavi, ağrı yönetimi, kronik hastalıklar
Kaynakça
Okka B. Hirudotherapy from past to present. Eur J Basic Med Sci. 2013; 3: 61-5.
Gileva OS, Mumcuoglu KY. Hirudotherapy. Biotherapy-history, principles and practice: a practical guide to the diagnosis and treatment of disease using living organisms: Springer; 2013. p. 31-76.
Wollina U, Heinig B, Nowak A. Medical leech therapy (hirudotherapy). Our Dermatology Online. 2016; 7: 91-6.
Gödekmerdan A, Arusan S, Bayar B, Sağlam N. Tıbbi sülükler ve hirudoterapi [Medicinal leeches and hirudotherapy]. Turkiye Parazitol Derg. 2011; 35: 234-9. Turkish.
Porshinsky BS, Saha S, Grossman MD, Beery Ii PR, Stawicki SP. Clinical uses of the medicinal leech: a practical review. J Postgrad Med. 2011; 57: 65-71.
Singh AP. Medicinal leech therapy (hirudotherapy): a brief overview. Complement Ther Clin Pract. 2010; 16: 213-5.
Elliott JM, Kutschera U. Medicinal leeches: historical use, ecology, genetics and conservation. Freshwater Reviews. 2011; 4: 21-41.
Eldor A, Orevi M, Rigbi M. The role of the leech in medical therapeutics. Blood Rev. 1996; 10: 201-9.
Saglam N, Saunders R, Lang SA, Shain DH. A new species of Hirudo (Annelida: Hirudinidae): historical biogeography of Eurasian medicinal leeches. BMC Zool. 2016; 1: 1-12.
Uncu Gul M, Cakici O. Comparison of body wall histologic structure of two medicinal leeches Hirudo sulukii and Hirudo verbana (Hirudinida: Hirudinidae). Cell Tissue Res. 2022; 387: 75-84.
FDA. Indications for use of medicinal leeches ( Hirudo medicinalis ). In: Department of Health and Human Services, U.S. Food and Drug Administration; 2004.p.5. Access address URL: https://www.accessdata.fda.gov/cdrh_docs/pdf4/k040187.pdf
Doğan S, Farzali S, Karimova B, Sağlam N. Evaluation of methylene blue as an effective antiseptic for medicinal leeches ( Hirudo verbana ). Turkiye Parazitol Derg. 2024; 48: 96-104.
Mumcuoglu KY. Recommendations for the use of leeches in reconstructive plastic surgery. Evid Based Complement Alternat Med. 2014; 2014: 205929.
Aurich M, Graf J. Legal aspects of leech therapy in the EU and USA. Medicinal Leech Therapy. 2007: 158-65.
Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları yönetmeliği. Ankara: 27 Ekim 2014 tarih ve 29158 sayılı Resmi Gazete. Sağlık Bakanlığı; 2014. Erişim adresi: URL: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20164&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Sepaskhah M, Yazdanpanah N, Sari Aslani F, Akbarzadeh Jahromi M. Cutaneous pseudolymphoma as a rare adverse effect of medicinal leech therapy: a case report and review of the literature. Cureus. 2020; 12: e7517.
Markwardt F. Die Isolierung und chemische Charakterisierung des Hirudins [Isolation and chemical characterization of hirudin]. Hoppe Seylers Z Physiol Chem. 1957; 308: 147-56. German.
Lauche R, Cramer H, Langhorst J, Dobos G. A systematic review and meta-analysis of medical leech therapy for osteoarthritis of the knee. Clin J Pain. 2014; 30: 63-72.
Wang H, Zhang J, Chen L. The efficacy and safety of medical leech therapy for osteoarthritis of the knee: a meta-analysis of randomized controlled trials. Int J Surg. 2018; 54: 53-61.
Flecken P, Michalsen A. Indications for leech therapy. In: Michalsen A, Roth M, Dobos G, editors. Medicinal leech therapy. 2007:66-83.
Koeppen D, Aurich M, Rampp T. Medicinal leech therapy in pain syndromes: a narrative review. Wien Med Wochenschr. 2014; 164: 95-102.
Farzali S, Saglam N. The distribution, economic importance and status of medicinal leech ( Hirudo orientalis ) in the Azerbaijan. Ecological Life Sciences. 2022; 17: 112-23.
Huseynov F. Zeli Mualicesi. 1st ed. Bakı. Azebaijan: Herba Flora; 2022.
Rajfur K, Rajfur J, Fras-Łabanc B. Does the use of hirudotherapy reduce pain? A narrative review. Med Sci Pulse. 2024; 18: 22-7.
Mordeniz C, Yardımcı M. Hirudoteraphy in pain management. MOJ Orthop Rheumatol. 2023; 15: 151-4.
Hohmann CD, Stange R, Steckhan N, Robens S, Ostermann T, Paetow A, et al. The effectiveness of leech therapy in chronic low back pain. Dtsch Arztebl Int. 2018; 115: 785-92.
Stange R, Moser C, Hopfenmueller W, Mansmann U, Buehring M, Uehleke B. Randomised controlled trial with medical leeches for osteoarthritis of the knee. Complement Ther Med. 2012; 20: 1-7.
Isik M, Ugur M, Yakisan RS, Sari T, Yilmaz N. Comparison of the effectiveness of medicinal leech and TENS therapy in the treatment of primary osteoarthritis of the knee : a randomized controlled trial. Z Rheumatol. 2017; 76: 798-805. English.
Loeser J, Layer B, Plata C, Perrar KM, Hucho T, Kulbida R. Hirudotherapy attenuates arthritic pain in patients with various chronic pain syndromes: a retrospective analysis. J Integr Med. 2020; 18: 425-33.
Bapat RD, Acharya BS, Juvekar S, Dahanukar SA. Leech therapy for complicated varicose veins. Indian J Med Res. 1998; 107: 281-4.
Nigar Z, Alam MA. Effect of taleeq (leech therapy) in dawali (varicose veins). Anc Sci Life. 2011; 30: 84-91.
Iqbal A, Jan A, Rashid A, Anayat S. Leech therapy: a non-surgical management for varicose vein. Int J Reprod Contracept Obstet Gynecol. 2022; 11: 904-8.
Samaranayake G, Pushpakumara A, Waliwita W. Case study of leech application in varicose ulcer. International Journal of Scientific & Technology Research. 2016; 5: 260-2.
Srivastava P, Mangal G. Outcome of Jalaukavacharan (medicinal leech therapy) in varicose vein–a case report. IJATM. 2019; 1: 16-20.
Hota K, Deepak A, Kumari M, Mahanta V, Badwe Y. Effectiveness of Jalaukavacharan (Leech Therapy) in Siraj Granthi (Varicose Veins)-a case report. Int. J. of AYUSH Case Reports. 2024; 8: 169-76.
Zarnigar A. Clinical efficacy of leech therapy in varicose ulcer–a case series. Unani Research. 2011; 1: 31-8.
Bhati DS, Sharma VD, Gupta RK. A case study–role of leech therapy (Jalaukavcharana) in varicose vein. International Research Journal of Ayurveda and Yoga. 2021; 4: 78-83.
Iqbal A, Islam N, Quraishi HA, Raheem A, Rashid A. Effect of hirudotherapy in Baker’s cyst. Int J Surg Surgical Tech. 2019; 3: 1-8.
Menage MJ, Wright G. Use of leeches in a case of severe periorbital haematoma. Br J Ophthalmol. 1991; 75: 755-6.
Rák T, Csutak A. Complementary practices in pharmacy and their relation to glaucoma—classification, definitions, and limitations. Sci Pharm. 2024; 92: 16.
Khan J, Parray S. Irsal-e-Alaq (leech therapy) in classical literature of unani system of medicine: a review. J Blood Res. 2018; 1: 1-5.
Abdullah S, Dar LM, Rashid A, Tewari A. Hirudotherapy/leech therapy: applications and indications in surgery. Arch Clin Exp Surg. 2012; 1: 172-80.
Yasar M, Uysal B, Demirel TA. Remember/regeneration treatment method as a new holistic approach in patients with hashimoto’s thyroiditis: a case report. Int J Med Rev Case Rep. 2020; 15: 17.
Abdualkader AM, Ghawi AM, Alaama M, Awang M, Merzouk A. Leech therapeutic applications. Indian J Pharm Sci. 2013; 75: 127-37.
Seleznev KG, Shchetinina EA, Trophimenko NP, Nikonov GI, Baskova IP. Use of the medicinal leech in the treatment of ear diseases. ORL J Otorhinolaryngol Relat Spec. 1992; 54: 1-4.
Michalsen A. The scientific basis of leech therapy. In: Michalsen A, Roth M, Dobos G, editors. Medicinal leech therapy. Medicinal Leech Therapy. 2007:115-30.
Trovato MJ, Agarwal JP. Successful replantation of the ear as a venous flap. Ann Plast Surg. 2008; 61: 164-8.
Ząbkowska E, Czerwińska-Ledwig O, Bartnicka M, Piotrowska A. Case reports and experts opinions about current use of leech therapy in dermatology and cosmetology. Cosmetics. 2022; 9: 137.
Laila S, Fatemeh E, Lida B. Treatment of diabetic foot ulcer with medicinal leech therapy and honey curcumin dressing: a case report. Tradit Med Res. 2019; 4: 338-44.
Koeppen D, Aurich M, Pasalar M, Rampp T. Medicinal leech therapy in venous congestion and various ulcer forms: perspectives of Western, Persian and Indian medicine. J Tradit Complement Med. 2019; 10: 104-9.
Rehman S. Management of diabetic foot ulcer by Hirudo medicinalis , the “Healing Leech”. In: Zubair M, Ahmad J, Malik A, Talluri MR, editors. Diabetic Foot Ulcer. Springer, Singapore; 2021.
Zaidi SM. Unani treatment and leech therapy saved the diabetic foot of a patient from amputation. Int Wound J. 2016; 13: 263-4.
Pritam C, Ravikumar P. A comprehensive study of Jalaukaavcharan (leach therapy) in perspective of Ayurveda. AYUSH: Int. Rea J Ayu Teac Asso. 2022; 1: 55-9.
