Öz
Amaç
Leishmaniasis tedavisinde yaygın olarak kullanılan amfoterisin B'ye (AmpB) karşı direnç gelişim potansiyeli, ilaç duyarlılığının izlenmesini gerekli kılmaktadır. Ancak Leishmania suşlarında ilaç duyarlılığını değerlendiren mevcut yöntemler yüksek maliyet, teknik zorluklar ve cihaz bağımlılığı gibi sınırlılıklar taşımaktadır. Bu çalışmada, mikrobiyoloji alanında son yıllarda önem kazanan ve özellikle dirençli bakterilerdeki kolistin direncinin doğru ve pratik şekilde belirlenmesini sağlayan disk elüsyon yönteminin modifiye edilerek, ilk kez Leishmania infantum (L. infantum) izolatına karşı AmpB’nin ilaç duyarlılığının belirlenmesinde denenmesi amaçlanmıştır.
Yöntemler
AmpB’nin L. infantum suşuna karşı etkinliğini ifade eden minimum parazitisit konsantastrasyon (MPK) değeri sıvı mikrodilüsyon yöntemi ile belirlenmiştir. Disk elüsyon yöntemi Leishmania izolatına karşı AmpB’nin etkinliği saptamak için modifiye edilmiştir. AmpB emdirilmiş diskler indikatör içeren besiyerlerine eklenmiş ve parazit canlılığı renk değişimi (mor→sarı) ile görsel olarak değerlendirilerek MPK değeri belirlenmiştir.
Bulgular
Her iki yöntemde de AmpB, 0,5 µg/mL ve üzerindeki konsantrasyonlarda tüm parazitleri öldürmüştür. Mann-Whitney U testi ile yapılan istatistiksel analizde 48. ve 72. saat sonuçları arasında anlamlı fark saptanmamıştır (p>0.05).
Sonuç
Çalışmanın sonuçları, modifiye disk elüsyon yönteminin klasik mikrodilüsyonla karşılaştırılabilir düzeyde güvenilir olduğunu ortaya koymuştur. Yöntemin düşük maliyetli, kolay uygulanabilir ve görsel olarak yorumlanabilir oluşu, alt yapısı sınırlı laboratuvarlarda veya saha koşullarında ilaç duyarlılık testleri için alternatif bir seçenek sunmaktadır. Ayrıca, ticari olarak önceden hazırlanmış AmpB diskleri ile yöntemin standardizasyonu sağlanarak yaygın kullanımı mümkün olabilir. Bu yönüyle çalışmamız, Leishmania türlerinde rutin ilaç duyarlılık taramalarının basitleştirilmesine katkı sağlayacak yenilikçi bir yaklaşım sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Modifiye disk elüsyon yöntemi, Leishmania infantum, amfoterisin B, layşmanyaz
Kaynakça
World Health Organization. Leishmaniasis. 2025. Available from: https://www.who.int/news‑room/fact‑sheets/detail/leishmaniasis. Accessed Jun, 2025.
Torres-Guerrero E, Quintanilla-Cedillo MR, Ruiz-Esmenjaud J, Arenas R. Leishmaniasis: a review. F1000Res. 2017; 6: 750.
Kapil S, Singh PK, Silakari OM. An update on small molecule strategies targeting leishmaniasis. Eur J Med Chem. 2018; 157: 339-67.
Moncada-Diaz MJ, Rodríguez-Almonacid CC, Quiceno-Giraldo E, Khuong FTH, Muskus C, Karamysheva ZN. Molecular mechanisms of drug resistance in Leishmania spp. Pathogens. 2024; 13: 835.
Laniado-Laborín R, Cabrales-Vargas MN. Amphotericin B: side effects and toxicity. Rev Iberoam Micol. 2009; 26: 223-7.
Zhang H, Yan R, Liu Y, Yu M, He Z, Xiao J, et al. Progress in antileishmanial drugs: mechanisms, challenges, and prospects. PLoS Negl Trop Dis. 2025; 19: e0012735.
Ponte-Sucre A, Gamarro F, Dujardin JC, Barrett MP, López-Vélez R, García-Hernández R, et al. Drug resistance and treatment failure in leishmaniasis: a 21st century challenge. PLoS Negl Trop Dis. 2017; 11: e0006052.
Croft SL, Sundar S, Fairlamb AH. Drug resistance in leishmaniasis. Clin Microbiol Rev. 2006; 19: 111-26.
Cohen A, Azas N. Challenges and tools for in vitro Leishmania exploratory screening in the drug development process: an updated review. Pathogens. 2021; 10: 1608.
Özbilgin A, Tünger Ö, İnanır I, Çavuş İ, Perk NE, Özel Y. Comparison of liver extract medium with Novy-MacNeal-Nicolle medium and the molecular method for the diagnosis of leishmaniasis. Klimik Derg. 2020; 33: 137-41.
Özel Y, Çavuş İ, Yilmaz U, Tokay F, Bağdat S, Özbilgin A, et al. Hibrit gümüş nanoparçacık komplekslerinin sitotoksik ve antilayşmanyal aktivitesinin araştırılması: Leishmania türlerine karşı potansiyel ilaç adayları [Investigation of cytotoxic and antileishmanial activity of hybrid silver nanoparticle complexes: potential drug candidates against Leishmania species]. Mikrobiyol Bul. 2024; 58: 182-95.
Simner PJ, Bergman Y, Trejo M, Roberts AA, Marayan R, Tekle T, et al. Two-site evaluation of the colistin broth disk elution test to determine colistin in vitro activity against gram-negative Bacilli. J Clin Microbiol. 2019; 57: e01163-18.
Tiwari R, Kumar A, Singh VK, Rajneesh, Chauhan SB, Sundar S, et al. The development and maintenance of immunity against visceral leishmaniasis. Front Immunol. 2024; 15: 1486407.
Özbel Y, Töz S, Muñoz C, Ortuño M, Jumakanova Z, Pérez-Cutillas P, et al. The current epidemiology of leishmaniasis in Turkey, Azerbaijan and Georgia and implications for disease emergence in European countries. Zoonoses Public Health. 2022; 69: 395-407.
Ferreira BA, Coser EM, de la Roca S, Aoki JI, Branco N, Soares GHC, et al. Amphotericin B resistance in Leishmania amazonensis: in vitro and in vivo characterization of a Brazilian clinical isolate. PLoS Negl Trop Dis. 2024; 18: e0012175.
Moore EM, Lockwood DN. Treatment of visceral leishmaniasis. J Glob Infect Dis. 2010; 2: 151-8.
Alpizar-Sosa EA, Ithnin NRB, Wei W, Pountain AW, Weidt SK, Donachie AM, et al. Amphotericin B resistance in Leishmania mexicana: alterations to sterol metabolism and oxidative stress response. PLoS Negl Trop Dis. 2022; 16: e0010779.
Vermeersch M, da Luz RI, Toté K, Timmermans JP, Cos P, Maes L. In vitro susceptibilities of Leishmania donovani promastigote and amastigote stages to antileishmanial reference drugs: practical relevance of stage-specific differences. Antimicrob Agents Chemother. 2009; 53: 3855-9.
Muniaraj M, Sinha PK, Das P. Antileishmanial activity of drug infused mini-agar plates on Leishmania donovani promastigotes. Trop Biomed. 2010; 27: 657-61.
Mohammadzadeh T, Sadjjadi S, Habibi P, Sarkari B. Comparison of Agar dilution, broth dilution, cylinder plate and disk diffusion methods for evaluation of anti-leishmanial drugs on Leishmania promastigotes. Iran J Parasitol. 2012; 7: 43-7.
Singh N, Dube A. Short report: fluorescent Leishmania : application to anti-leishmanial drug testing. Am J Trop Med Hyg. 2004; 71: 400-2.
Maia C, Nunes M, Marques M, Henriques S, Rolão N, Campino L. In vitro drug susceptibility of Leishmania infantum isolated from humans and dogs. Exp Parasitol. 2013; 135: 36-41.
Kariyawasam R, Challa P, Lau R, Boggild AK. Susceptibility testing of Leishmania spp. against amphotericin B and fluconazole using the Sensititre™ YeastOne™ YO9 platform. BMC Infect Dis. 2019; 19: 593.
Song P, Xu J, Jiang L, Zhang Q, Liu C. Assessment of broth disk elution method for aztreonam in combination with ceftazidime/avibactam against Enterobacterales isolates. Microbiol Spectr. 2024; 12: e00953-24.
Arıcı N, Kansak N, Adaleti R, Aksaray S. Comparison of broth microdilution and colistin disk elution methods for the determination of colistin susceptibility in multidrug resistant Pseudomonas aeruginosa isolates. Mediterr J Infect Microb Antimicrob. 2023; 12: 14.
