Öz
Amaç
Bu çalışmada, Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan Ardahan ili ve ilçelerinde hayvan yetiştiricileri ve kasapların kistik ekinokokkozis (KE) hakkındaki bilgi düzeylerinin belirlenmesi ve hastalığın oluşmasına neden olabilecek risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlandı.
Yöntemler
Araştırma Kasım 2021 ile Mayıs 2022 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Anket çalışması 402 hayvan yetiştiricisi ve 23 kasap ile gerçekleştirildi. KE ile ilgili bilgi düzeyini belirlemek amacıyla çoktan seçmeli sorulardan oluşan anket soruları gönüllülük esasına göre yüz yüze uygulandı.
Bulgular
Sosyo-demografik açıdan incelendiğinde; KE’nin çoğunlukla kadınlar (%45,85) tarafından bilindiği ve yaş arttıkça kişilerin hastalık hakkında daha fazla bilgi sahibi olduğu belirlendi. Katılımcıların %71,76’sının (305/425) köpeğinin olduğu; köpeklerini genelde yemek atıklarıyla beslediklerini (%48,52; 148/305); köpeklerinin düzenli veteriner hekim muayenesinden geçmediklerini (%58,03; 177/305) ifade ettiler. Hayvanların katılımcılar tarafından kesildiği (%53,65; 228/425) ve kesim sırasında karşılaştıkları enfekte organları derine gömerek (%72,81; 166/228) imha ettiklerini belirttiler. Katılımcıların büyük çoğunluğnun (%93,41; 397/425) konu hakkında bilgi almak istediğini ifade ettiler.
Sonuç
Sonuç olarak Ardahan ili ve ilçelerinde hayvan yetiştiricileri ve kasaplar arasında KE hakkında yeterli bilginin olmadığı, Ardahan ilinde bölgede yaşayan halkın KE ve diğer zoonotik hastalıklar konusunda bilgilendirilmesi gerektiği tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Hayvan yetiştiricileri, Ardahan, kasap, kistik echinococcosis, bilgi düzeyi
Kaynakça
Tınar R. Kuzularda yapay olarak oluşturulan kist hidatiklere bazı yeni antelmentiklerin etkisi üzerinde araştırmalar. Ankara Univ Vet Fak Derg. 1979; 26: 145-68.
Toparlak M, Gul Y. Van ili belediye mezbahasında kesilen hayvanlarda hidatidozun yayılışı. AÜ Vet Fak Derg. 1989; 36: 129-37.
Eckert J, Deplazes P, Craig PS, Gemell MA, Gottstein B, Heath DD et al. Echinococcosis in animals: clinical aspects, diagnosis and treatment. In: Eckert J, Gemmel MA, Meslin F-X, Pawlowski ZS (editörler): WHO/OIE Manual on Echinococcosis in Humans and Animals: a Public Health Problem of Global Concern. World Organisation for Animal Health; 2011.pp.72-99.
Altıntas N. Past to present: echinococcosis in Turkey. Acta Trop. 2003; 85: 105-12.
Batsch AJGK. Naturgeschicte der Bandwurmgattung und ihrer Arten insbesondere, nach den neuern Beobachtungen in einem systematischen Auszuge. Halle: Ben Johann Jacob Gebauer, 1786.
Thompson RCA, McManus DP. Aetiology: Parasites and Life Cycles. In: Eckert J, Gemmel MA, Meslın FX, Pawlowskı ZS (eds): Who/Oie Manuel on Echinococcosis in Humans and Animals: a Public Health Problem of Global Concern. World Organisation for Animal Health; 2001.pp.1-19.
Soulsby EJL. Helminths, arthropods, and protozoa of domesticated animals. London, UK: Bailliere Tindall; 1986.
Guralp N. Helmintoloji. Ankara Üniv. Printing Office, 2. Printing, Ankara; 1981.
Merdivenci A, Aydınlıoğlu K. Hidatidoz-Kist hidatik hastalığı. İstanbul Ün. Cerrahpaşa Tıp Fak, İstanbul; 1982.
Erşahin Y, Mutluer S, Dermirtaş E, Yurtseven T. A case of thalamic hydatid cyst. Clin Neurol Neurosurg. 1995; 97: 321-3.
Kurtsoy A, Oktem IS, Koç RK, Akdemir H, Menkü A, Tucer B. Successful surgical treatment of a thalamic hydatid cyst with contralateral transcallosal approach. Case report and review of the literature. Pediatr Neurosurg. 1999; 31: 96-9.
McManus DP, Zhang W, Li J, Bartley PB. Echinococcosis. Lancet. 2003; 362: 1295-304.
Güralp N, Doğru C. Ankara mezbahasında kesilen degişik yaşlardaki koyun ve sığırların organlarında görülen ekinokok kistlerinin fertilite durumları. A. Ü. Veteriner Fakültesi Parazitoloji ve Helmintoloji Kürsüsü. 1971; 1683-4: 91-9.
Thompson RCA. Bology and systematics ofEchinococcus. In: Echinococcus and hydatid disease. Ed: Thompson RCA, Lymbery AJ: Cab International, Wallingford; 1995.
Ayaz E, Tınar R. Cestoda. İçinde: Tınar R (ed): Helmintoloji. Fen ve Biyoloji Yayınları Dizisi, Nobel Publication Number: 965. 2006.pp.167-80.
Torgerson PR, Williams DH, Abo-Shehada MN. Modelling the prevalance ofEchinococcus and Taenia species in small ruminants of different ages in northern Jordan. Vet Parasitol. 1998; 79: 35-51.
Toparlak M, Tüzer E. Veteriner helmintoloji. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa; 2000.
Eckert J, Deplazes P. Biological, epidemiological, and clinical aspests of echinoccosis, a zoonosis of increasing concern. Clin Microbiol Rev. 2004; 17: 107-35.
Unat EK, Yucel A, Altas K, Samastı M. Unat’ın tıp parazitolojsi. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Vakfı, İstanbul; 1994.
Altıntas N. Cystic echinococcosis in humans and establishment of a control program. 5th Turkiye Zoonotic Diseases Symposium, Erzurum, 24-25 October, 2014.
Gundogdu C, Arslan R, Arslan MO, Gıcık Y. Evaluation of cystic and alveolar echinococcosis cases in people in Erzurum and surrounding cities. Turkiye Parazitol Derg. 2005; 29: 163-6.
Vural G, Baca AU, Gauci CG, Bagcı O, Gıcık Y, Lightowler MW. Variability in theEchinococcus granulosus sensu lato Cytochrome C oxidase 1 mitochondrial gene sequence from livestock in Turkey and a re-appraisal of the G1–3 genotype cluster. Vet Parasitol. 2008; 154: 347-50.
Hakverdi S, Culha G, Canda MS, Canda SM, Yaldız M, Alıntas S. Problem of cystic echinococcoss in Hatay. Turkiye Parazitol Derg. 2008; 32: 340-2.
Aksu M, Kırcalı Sevimli F, İbiloglu İ, Bozdogan Arpacı R. Cystic echinococcosis in the Mersin province (119 cases). Turkiye Parazitol Derg. 2013; 37: 252-6.
Demir P, Tascı GT, Mor N, Ayvazoglu C, Tazegul R. Knowledge level of dairy farm owners about cystic echinococcosis: example of Kars province. FÜ Sag Bil Vet Derg. 2014; 28: 61-4.
Anuk T, Cantay H. Determination of factors affecting human transmission ofEchinococcosus granulosus parasite: a case- control study, Turkey. Turkiye Parazitol Derg. 2022; 46: 201-6.
Ertabaklar H, Dayanır Y, Ertug S. Research to investigate the human cystic echinococcosis with ultrasound and serologic methods and educational studies in different provinces in Aydın/Turkey. Turkiye Parazitol Derg. 2012; 36: 142-6.
Aydın FM, Gökmen S, Koç S, Adıgüzel E, Kocaman H, Coplu M, et al. Evaluation the knowledge levels regarding hydatid cyst among butchers in Karaman province of Turkey. Van Vet J. 2015; 26: 147-50.
Aydın MF, Adıguzel E, Guzel H. A study to assess the awareness of risk factors of cystic echinococcosis in Turkey. Saudi Med J. 2018; 39: 280-9.
Demirci M. Prevalence of brucellosis and cystic echinococcosis on veterinarians in Bolu and region. Bolu Abant İzzet Baysal Üniv, Health Sciences Institute, Master’s Thesis, Bolu: Türkiye; 2019.
Yang YR, Sun T, Li Z, Zhang J, Teng J, Liu X, et al. Community surveys and risk factor analysis of human alveolar and cystic echinococcosis in Ningxia Hui Autonomous Region, China. Bull World Health Organ 2006; 84: 714-21.
Othieno E, Okwi AL, Mupere E, Zeyhle E, Oba P, Chamai M, et al. Risk factors associated with cystic echinococcosis in humans in selected pastoral and agro-pastoral areas of Uganda. Int J One Health. 2017; 3: 1-6.
Yousefi H, Mahmoudi T, Zebardast N, Ganji F. Survey of the risk factors of hydatid cyst infection in Lordegan area of Chaharmahal and Bakhtiari province of Iran, 2004. J Shahrekord Univ Med Sci. 2007; 8: 63-7.
Kırısık F, Ozturk K. From violence news to animal rights, stray dog problem. Dumlupınar Univ Sosyal Bil Derg. 2021; 69: 360-88.
Kuru BB, Aypak S, Aysul N. Aydın Yöresindeki KöpeklerdeEchinococcus granulosus Yaygınlığının Polimeraz Zincir Reaksiyonu ile Belirlenmesi [Prevalence of Echinococcus granulosus determined with polymerase chain reaction in dogs in Aydın district]. Turkiye Parazitol Derg. 2013; 37: 78-83. Turkish.
Zhang ZZ, Guo G, Li J, Shi BX, Zhao L, Guo BP, et al. Dog vaccination with EgM proteins againstEchinococcus granulosus. Infect Dis Poverty. 2018;13; 7: 61.
Avcıoglu H, Güven E, Balkaya I, Kirman R, Akyüz M, Bia MM, et al. The situation of echinococcosis in stray dogs in Turkey: The first finding ofEchinococcus multilocularis and Echinococcus ortleppi. Parasitology. 2021; 148: 1092-8.
Yıldız R, Afshar MT, Sahin M, Aydemir S, Yılmaz H, Unlu AH. Investigation of the Prevalence of hydatid cysts in sheep and cattle slaughtered in Ağrı region. FÜ Sag Bil Vet Derg. 2022; 36: 200-3.
Acosta-Jamett G, Weitzel T, Boufana B, Adones C, Bahamonde A, Abarca K, et al. Prevalence and risk factors for echinococcal infection in a rural area of northern Chile: a household-based cross-sectional study. PLoS Negl Trop Dis. 2014; 8: e3090.
Moro PL, Cavero CA, Tambini M, Briceño Y, Jiménez R, Cabrera L. Identification of risk factors for cystic echinococcosis in a peri-urban population of Peru. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2008; 102: 75-8.
Varcasia A, Tanda B, Giobbe M, Solinas C, Pipia AP, Malgor R, et al. Cystic echinococcosis in Sardinia: farmers’ knowledge and dog infection in sheep farms. Vet Parasitol. 2011; 181: 335-40.
Akalin S, Kutlu SS, Caylak SD, Onal O, Kaya S, Bozkurt AI. Seroprevalence of human cystic echinococcosis and risk factors in animal breeders in rural communities in Denizli, Turkey. J Infect Dev Ctries. 2014; 8: 1188-94.
Bakal U, Simsek S, Kazez A. Surgical and molecular evaluation of pediatric hydatid cyst cases in Eastern Turkey. Korean J Parasitol. 2015; 53: 785-8.
Merino V, Westgard CM, Bayer AM, García PJ. Knowledge, attitudes, and practices regarding cystic echinococcosis and sheep herding in Peru: a mixed-methods approach. BMC Vet Res. 2017; 13: 213.
Küçükyağlıoğlu A, Uslu U. Prevalence and economic significance of hidatidosis in cattle slaughtered at an Abattoir in Konya, Turkey. Turkiye Parazitol Derg. 2022; 46: 207-12.
Öge H, Öge S, Gönenç B, Sarımehmetoğlu O, Özbakış G. Coprodiagnosis ofEchinococcus granulosus infection in dogs from Ankara, Turkey. Vet Parasitol. 2017; 242: 44-6.
Doganay A. Cestoidea (Cestoda). In: Helmintoloji. Ankara Nobel Tıp Kitabevleri: Ankara, Türkiye; 2018.
Dashti AS, Kadivar MR, Alborzi A, Sadeghi E, Pouladfar GR, Bagherian N, et al. Analysis of hospital records of children with hydatid cyst in south of Iran. J Parasit Dis. 2017; 41: 1044-8.
Türkoğlu E, Demirtürk N, Tünay H, Akıcı M, Öz G, Baskin Embleton D. Evaluation of patients with cystic echinococcosis. Turkiye Parazitol Derg. 2017; 41: 28-33.
Aydın MF, Adıguzel E. Evaluation of cystic echinococcosis cases in terms of sociodemographic, clinical and hospitalization features in Karaman province, Turkey. Iran J Public Health. 2019; 48: 2232-9.
Li D, Gao Q, Liu J, Feng Y, Ning W, Dong Y, et al. Knowledge, attitude, and practices (KAP) and risk factors analysis related to cystic echinococcosis among residents in Tibetan communities, Xiahe County, Gansu Province, China. Acta Trop. 2015; 147: 17-22.
Yazar S, Ozkan Taylan A, Hokelek M, Polat E, Yılmaz H, Ozbilge H, et al. Cystic echinococcosis in Turkey from 2001-2005. Turkiye Parazitol Derg. 2008; 32: 208-20.
